Jan Verhoeff. Zeeuws schilder en verzetsstrijder

Al vele jaren geleden kwam ik de naam van Gert Slings tegen als auteur van Een boos en overspelig geslacht. In het licht van de Schrift ontvouwde hij daar gedachten over moderne literatuur. Zijn eerste vrouw was familie van Jan Verhoeff, een van de tien verzetsstrijders die op 10 december 1944 in Renesse werden opgehangen.

Met zijn tweede vrouw bezocht de auteur meer dan eens Tonny van der Wekken-van der Bijl. Tonny was dagelijks betrokken bij de zorg van zusters van Jan Verhoeff. Zij gaf hem het verslag van ds. H.C. Voorneveld die als gereformeerd predikant van Haamstede de ter dood veroordeelde verzetsstrijders mocht bezoeken.

Na lezing van dit verslag besloot Slings een website op te zetten, namelijk http://www.janverhoeff.nl. Deze website groeide uit tot meer dan duizend pagina’s en op basis daarvan verscheen als uitgave van het Brouws Museum het boek Jan Verhoeff. Zeeuws schilder en verzetsstrijder. Eén van de Tien van Renesse.

Het is een keurig verzorgde uitgave. Jan Verhoeff was kunstschilder en naast een aantal familiefoto’s opent het boek met afbeeldingen van door Jan Verhoeff gemaakte schilderijen.

Omdat hij ruzie had gehad met een Duitse soldaat belandt hij op zondag 8 juni in de gevangenis. Via Scheveningen wordt hij overgeplaatst naar de strafgevangenissen van Kleef-Bochum-Wuppertal. Op vrijdag 14 februari 1942 komt hij vrij.

Als Jan Verhoeff een half jaar thuis is, wordt hij lid van de verzetsorganisatie O.D. (Ordedienst) en daarnaast wordt hij lid van L.L. (Landelijke hulp aan Onderduikers). Jan Verhoeff neemt deel aan deze activiteiten vanuit zijn gereformeerde geloofsovertuiging. Hij was inmiddels in dienst getreden van een garnalenvisser met de bedoeling aan de geallieerden informatie door te geven over wat in de monding van de Grevelingen door en voor Duitse troepen werd getransporteerd.

Op 3 december 1944 komt het bevel dat alle mannen tussen 17 en 40 jaar op Schouwen-Duiveland zich bij de bezetter moeten melden Ter wille van onderduikers onder wie drie geallieerde militairen en een gedeserteerde Armeense onderofficier geeft Jan Verhoeff geen gehoor aan de oproep. Bij een poging om naar Noord-Beveland te vluchten worden elf mannen onder wie Jan Verhoeff gearresteerd. Cornelis Lazonder wordt zwaar gewond. De Armeen Jork Mikinjan wordt doodgeschoten bij een vluchtpoging.

Op zondag 10 december 1944 wordt Jan Verhoeff samen met acht medeverzetsstrijders in Renesse opgehangen. Twee dagen later wordt Lazonder op dezelfde plaats opgehangen. Ds. Voorneveld mag voor hun executie de negen verzetsstrijders bezoeken. Op hun verzoek leest hij met hen Psalm 91 en zingt hij met de veroordeelden het Lutherlied.

Kort nadat de verzetsstrijders zijn opgehangen, wordt de vader van Jan Verhoeff samen met anderen gesommeerd naar het gemeentehuis van Renesse te komen en daar ziet hij onder andere zijn eigen zoon onder hen die zijn opgehangen. Hoe ingrijpend dat voor deze vader moet zijn geweest, zal duidelijk zijn.

Bij het bezoek dat ds. Voorneveld de ouders van Jan op maandag 11 december 1944 brengt, vertelt hij hen dat Jan hem de opdracht heeft gegeven: ‘Wilt U mijn ouders en zusters ermee in kennis stellen, dat ik al mijn zonden verzoend weet in het bloed van Jezus Christus.’ Daarop reageerde de vader van Jan als volgt: ‘Dominee, dan hebben we nog alle reden God te danken.’

Ik spreek mijn dank uit dat Gert Slings dit stuk geschiedenis via deze publicatie onder de aandacht van iedereen die hem wil lezen heeft gebracht.

Gert Slings, Jan Verhoeff. Zeeuws schilder en verzetsstrijder. Eén van de Tien van Renesse (Brouwershaven: Stichting Brouws Museum, 2023), hardcover 183 pp., €19,50 (ISBN 9789083307718)