Door het lezen van Nick Needham, Shapers of Christianity. Brief Sketches of Twelve Outstanding Christians From Across the Ages kwam ik in aanraking met Tikhon van Zadonsk. Ik had nog niet van hem gehoord, laat staan iets van hem gelezen. Tikhon van Zadonsk was een Russisch-orthodoxe monnik uit de achttiende eeuw. In de roman De bezetenen van Dostojevski staat hij model voor bisschop Tikhon, zo leerde ik. Voordat hij monnik werd, was hij bisschop geweest. In De Gebroeders Karamazov heeft Zosima – een wijze monnik die ontferming en vergeving predikt, de trekken van Tikhon. Dat geldt ook voor Alyosha Karamazov.
Hoewel hij voornamelijk beïnvloed was door de Griekse kerkvaders, waardeerde hij ook enkele protestantse theologen en met name de lutheraan Johann Arndt (1555-1621) die als voorloper van het lutherse piëtisme kan worden gezien. Wie Tikhon leest, bemerkt dat hij geen gereformeerd theoloog is. Een gereformeerd theoloog zal nadrukkelijker dan Tikhon dat doet de grond van vergeving en de weg waarlangs wij vergeving ontvangen onderscheiden zonder die te scheiden. Dat neemt niet weg dat veel van wat Tikhon schrijft onze instemming kan en moet hebben. Wezenlijk voor het christen-zijn is berouw, breken met de zonden en de bereidheid anderen te vergeven omdat God ons vergeving heeft. Wie dat niet leert in dit leven, wacht de eeuwige rampzaligheid.
Tegenwoordig horen we wel eens beweren dat de gedachte van de eeuwige rampzaligheid iets is van de westerse theologie en dat oosters-orthodoxe christendom daar nauwelijks aandacht aan schenkt. Wie Tikhon van Zadonsk leest, komt erachter dat dit een vertekening van de zaken is. Tikhon zweeg niet over de ernst van het verloren gaan en maakte ook duidelijk dat wie in dit leven niet weet van berouw over de zonden omdat God hem de zonden vergaf, in de eeuwigheid niet in Gods nabijheid kan verkeren. Ik geef een paar citaten door uit een bloemlezing van de werken van Tikhon.
*
Probeer jezelf te kennen, je eigen slechtheid. Denk aan de grootsheid van God en jouw ellende. Mediteer over het lijden van Christus, de omvang van Wiens liefde en lijden ons verstand overstijgen. Schrijf het goede dat je doet alleen aan God toe. Denk niet aan de zonde van een broer, maar aan wat in hem beter is dan in jezelf. (…) Vlucht voor glorie, eer en lof, maar als dit onmogelijk is, wees dan verdrietig dat dit jouw lot is. Wees welwillend voor mensen van lage afkomst. Wees vrij en gewillig gehoorzaam, niet alleen aan degenen boven je, maar ook aan degenen daaronder …. Hoe lager we in geest zijn, hoe beter we onszelf kennen, en zonder nederigheid kunnen we God niet zien.
*
Wanneer iemand Gods geboden verbreekt en tegen God zondigt, krijgt hij schuld en wordt hij Zijn schuldenaar. Hoe meer hij Gods geboden verbreekt en tegen zijn Schepper zondigt, des te groter wordt de last van zijn schuld die hij bij elkaar verzamelt en hoe meer hij een schuldenaar wordt in relatie tot Gods majesteit. Daarom worden de zonden van mensen schulden aan God genoemd en heetten zondaren schuldenaren, zoals we lezen in het Gebed des Heeren: ‘Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven onze schuldenaren’ (Mattheüs 6:12).
De wet verplicht de schuldenaar de schuld aan de schuldeiser terug te betalen. Zo is iedere zondaar door Gods wet verplicht voor zijn zonden God te vergoeden/genoegdoening te geven. Als de schuldenaar zijn schuld niet terugbetaalt, wordt hij in de gevangenis geworpen. Zo wordt de zondaar die zijn schuld niet terugbetaalt aan zijn Schepper in een eeuwige gevangenis geworpen.
Maar hoe kan de zondaar die zovele malen Gods oneindige majesteit beledigd heeft, zijn schuld aan God terugbetalen. Er is geen weg om voor slechts één zonde te betalen, hoe kan er dan voor zovele en zulke ernstige zonden betaald worden? Want zoals de christelijke theologie leert, maakt zelfs maar één zonde, omdat het een belediging is van Gods oneindige majesteit, de zondaar de dood en de eeuwige straf waardig.
Christen, het is ernstig een schuldenaar aan mensen te worden, maar het is onvergelijkbaar erger schuld aan God te hebben vanwege de zonden. Het is akelig en vreeswekkend in een tijdelijke gevangenis geworpen te worden, maar onvergelijkbaar akeliger en vreeswekkender terecht te komen in een eeuwige gevangenis. De zonde is voor mensen zoet, maar zijn vruchten zijn bitter. De apostel Paulus zegt: ‘Het loon op de zonde is de dood’ (Romeinen 6:23).
Het is gemakkelijk om te zondigen, maar moeilijk ervan bevrijd te worden. We moeten voortdurend bevrijd worden door Hem Die gezegd heeft: ‘Indien dan de Zoon u zal vrijgemaakt hebben, zo zult gij waarlijk vrij zijn’ (Johannes 8:36). Het gebeurt als de schuldenaar de schuld niet aan zijn schuldeiser kan betalen, de schuldeiser enkel uit genade de schuld kwijtscheldt.
Christenen, wij zijn Gods schuldenaren. We konden en kunnen onze schulden niet aan God terugbetalen. Maar Hij vergeeft ons in Zijn onvergelijkbare barmhartigheid de schuld van onze zonden. (…) Hij vergeeft uit genade en uit liefde tot de mensheid in Zijn eniggeboren Zoon, onze Heere Jezus Christus ‘Die overgeleverd is om onze zonden, en opgewekt om onze rechtvaardigmaking’ (Romeinen 4:25) en ‘Die om onze overtredingen verwond werd, om onze ongerechtigheden werd verbrijzeld (Jesaja 53:5). Hij vergeeft, zo zeg ik, hen die berouw hebben. Want de zondaar die geen berouw heeft en niet breekt met zijn zonden, blijft bij God in de schuld staan.
Dr. P. de Vries - artikelen en opinie 