Daar zij hun wens verkrijgen. Verhalen uit vroeger jaren

Inleiding

Als het gaat om het antwoord op de vragen wie God is en wat het betekent Hem te dienen, moet de Bijbel onze hoogste en uiteindelijke gids zijn. Nu heeft de Bijbel uitleg nodig. Dan is het een voorrecht als wij mogen behoren bij een gemeente waar de boodschap van verzoening met God door het bloed van Christus en van wedergeboorte door Gods Geest klinkt. Als wij beginnen te beseffen dat dit juist niet wordt gebracht, mogen we vragen of God de predikant bekeert. We mogen ook vragen of God onze weg leidt naar een gemeente waar we deze boodschap wel mogen horen en dan hoeft het een het ander niet uit te sluiten.

Om de Schrift beter te begrijpen mogen we ook hulpmiddelen gebruiken. Ik denk aan de kanttekeningen van de Statenvertaling, de Bijbel met uitleg, de Schriftverklaringen van Matthew Henry en van Thomas Scott en dan ben ik bepaald nog niet volledig. Ik denk ook aan preken. In een preek wordt een Schriftgedeelte uitgelegd en toegepast. Als mensen tot dusver niet gewend waren preken te lezen, wees ik op de preken van J.C. Ryle en van Robert Murray McCheyne en de oefeningen van Wulfert Floor. Floor was geen geordend predikant, maar een lekenprediker. Daarom spreken we van oefeningen. Wat de oefeningen van Floor en de preken van Ryle en van McCheyne met elkaar verbindt, is hun bijbelse inhoud en hun eenvoud. Vanwege het laatste kan je het beste met schrijvers als deze beginnen.

Er is echter nog veel meer te noemen. Dan denk ik aan de Redelijke godsdienst van Wilhelmus à Brakel. Dat is een dogmatiek voor het gewone volk. Niet alleen de geloofsleer wordt daarin uitgelegd, maar Brakel ontvouwt ook de betekenis ervan voor het geestelijk leven. Een ander werk dat ik kan aanraden is de Viervoudige staat van Thomas Boston. Aansluitend bij de grote kerkvader Augustinus schrijft Boston over de staat van rechtheid in het paradijs, de staat van verdorvenheid en verlorenheid waarin ieder mens sinds de zondeval verkeert, de staat van wedergeboorte en ten slotte de staat van eeuwige heerlijkheid met daartegenover de staat van eeuwige rampzaligheid. Immers, zo leren we uit het klassieke doopsformulier, ‘dat wij met onze kinderen in zonden ontvangen en geboren en daarom kinderen des toorns zijn, zodat wij in het Rijk Gods niet kunnen komen, tenzij wij van nieuws geboren worden.’

Ik acht het ook belangrijk dat kerkmensen iets weten van de kerkgeschiedenis. Zaken die nu spelen hebben, al is het op iets andere wijze, ook in het verleden gespeeld. De eeuwen door is de Kerk bedreigd, was het niet van buitenaf dan wel van binnenuit door dwalingen en ketterijen. Binnen de Kerk is ook altijd variëteit geweest. Oprechte en godvruchtige christenen dachten niet altijd gelijk. God heeft de eeuwen door, dwars door tekortkomingen en gebreken van getrouwe predikers heen, Zijn Kerk in stand gehouden. Dat zijn allemaal dingen die wij uit de kerkgeschiedenis kunnen leren. Ik raad in dit verband het prachtige tweedelige werk De Kerk van alle tijden van dr. Louis Praamsma hartelijk ter lezing aan.

Er zijn ook boeken die het leven van bekende en minder bekende predikanten en van eenvoudige christenen beschrijven. Ik ken collega’s die daar heel negatief over zijn. Je zou van dergelijke boeken niets kunnen leren. Ik kijk daar echt anders tegenaan. Ongetwijfeld is dat bij meerdere van die boeken of boekjes het geval, maar niet bij alle. Het is net als met preken: er zijn goede, minder goede en slechte. We schaffen de kerkdienst echter niet af omdat er slechte preken worden gehouden.

*

Daar zij hun wens verkrijgen

Zelf lees ik levensgetuigenissen uit de Kerk der eeuwen nogal eens op zondagavond. Dan ben ik vermoeid en is stevige theologische kost te veel voor mij. Ik word door die boekjes meer dan eens gesticht. Ik leer eruit hoe de boodschap van Gods Woord realiteit wordt in het leven van mensen. Dat geldt ook voor het boekje Daar zij hun wens verkrijgen. Verhalen uit vroeger jaren van dhr. A. Bel.

Uit het boekje kunnen we al leren dat God in meerdere kerken Zijn kinderen heeft. Wie het boek in bredere context leest, kan er ook uit opmaken dat het feit dat in een kerkverband of gemeente vroeger het Evangelie van Gods genade werd gebracht, geen garantie is dat dat nu nog gebeurt. Als we het Evangelie nog in eigen gemeente mogen horen, moet onze dagelijkse bede zijn: ‘Blijf met ons; want het is bij de avond, en de dag is gedaald.’ Wat persoonlijk geldt, geldt ook kerkelijk: ‘God wederstaat de hovaardigen, maar den nederigen geeft Hij genade.’

De titel van het veertig kleine hoofdstukjes tellende boek van Bel is ontleend aan een voorval uit het leven van ds. F.M. Penning aan wie de eerste hoofdstukken van Daar zij hun wens verkrijgen zijn gewijd. Penning is de vader van Louwrens Penning, een schrijver van jongensboeken die in mijn jeugd in christelijke kring breed werd gelezen. Ds. Penning diende de Christelijke Gereformeerde Kerk die krap vijfentwintig jaar na zijn dood voor het overgrote deel opging in de Gereformeerde Kerken. Zo kwam zijn nageslacht in de Gereformeerde Kerken terecht. Zijn zoon vertelt in zijn levensverhaal ook over zijn vader. Dan komt naar voren dat menig predikant en menig ambtsdrager kan spreken over teleurstellende huisbezoeken.

Zijn vader legde echter een keer samen met een ouderling een huisbezoek af dat zo verheugend was dat ds. Penning zei: ‘Broeder, laten wij een psalm zingen.’ Zij zongen toen: ‘Maar ’t vrome volk, in U verheugd, Zal huppelen van zielevreugd, Daar zij hun wens verkrijgen.’ Het was hun laatste huisbezoek. Kort daarop overleed deze ouderling. Penning zei toen hij samen met een familielid van de overledene het graf bezocht: ‘De volgende lente zal ik naast hem rusten.’ Het jaar daarop mocht ds. Penning zijn wens verkrijgen. Hij overleed in de leeftijd van vijftig jaar.

*

Op het station en op huisbezoek

Een aantal hoofdstukken is gewijd aan Hannes van Vuuren, een man die na zijn bekering thuislezer werd en bleef, al bevonden zich onder zijn geestelijke vrienden ook predikanten, onder wie ds. I. Kievit en ds. J. Fraanje. Wat Bel in de hoofdstukken gewijd aan deze christen meedeelt, heeft zijn kleinzoon Hugo van Woerden mij wel eens verteld, maar ik ben blij dat ik het nu zwart op wit kan lezen. Na zijn omkeer was hij zo vol van God dat hij er op het station in Utrecht zelfs niet over kon zwijgen.

Leerzaam vond ik wat wordt meegedeeld over de visie van ds. G.H. Kersten op huisbezoek. Het feit dat ambtsdragers niet over het hart kunnen oordelen mag geen dooddoener zijn. Als mensen zelf erkennen dat zij nog een vreemdeling van God en Zijn genade zijn, moeten zij tot bekering worden aangespoord. Degenen die zich vastklemmen aan eigen verrichtingen en buiten Jezus rust zoeken voor hun ziel moeten gewaarschuwd worden. Tot degenen die geloofsvrijmoedigheid missen om ten avondmaal te gaan, maar die verslagen zijn over hun zonden en hunkeren naar Gods genade, mogen woorden ter bemoediging en vervrijmoediging worden gesproken.

*

Een dominee die bijna van de trap werd gegooid

Bel eindigt zijn boekje met twee hoofdstukken over ds. J. (Koos) Overduin. Een broer van de opa deze ds. Overduin, diende jarenlang als predikant de Gereformeerde Gemeente van Lisse Hij staat bekend als ds. Jac. Overduin. Aan hem heeft Bel al eerder in zijn boekje een aantal hoofdstukken gewijd. De vader van ds. J. Overduin was hervormd en een geestelijke leerling van Kohlbrugge. Zijn moeder was christelijk gereformeerd. In deze kerk groeide hij op, maar welbewust stapte hij over naar de Gereformeerde Kerken om aan de Vrije Universiteit theologie te gaan studeren.

In de Tweede Wereldoorlog was Overduin actief in het verzet. Hij heeft van juni 1942 tot oktober 1943 in het beruchte concentratiekamp Dachau gezeten. Na de bevrijding heeft hij daarover geschreven in zijn boek Hemel en hel van Dachau (1947), een boek dat ook in het Engels is vertaald. Ik merk nog op dat de titel van de Duitse vertaling is Der Himmel in der Hölle von Dachau. Deze titel stelde de vertaler voor. Juist in nood – en trouwens ook in aanvechting – mogen we de hemelse troost ervaren.

Ds. J. Overduin werd in 1948 evangelisatiepredikant in Amsterdam. Het laatste hoofdstuk van Daar zij hun wens verkrijgen begint met een ervaring die Overduin daar had. In Amsterdam was een vrouw die graag het Evangelie hoorde, maar haar man haatte alles wat met de kerk te maken had. De vrouw werd ziek en wilde graag bezoek van de kerk, maar haar man verbood het. Twee ouderlingen die een poging waagden werden door hem van de trap van zijn bovenwoning gesmeten.

Een week later deed Overduin zelf een poging. De bewuste man keek naar beneden toen Overduin de trap op wilde komen. De man tierde: ‘Wil je ook naar beneden gesmeten worden net als die ouderlingen van jou?’ De predikant reageerde op een opmerkelijke en gevatte wijze. Hij zei: ‘Man, ik wou dat ik erbij geweest was. Dan had ik je een handje geholpen. Je weet niet half wat voor een ellendige mensen ouderlingen zijn. Ik weet dat beter dan jij, want jij houdt ze buiten de deur, maar ik heb er dagelijks mee te maken.’

Na deze reactie mocht Overduin naar boven komen en ook binnenkomen. Toen is Overduin gaan vertellen waarom alle dominees en ouderlingen het eigenlijk verdiend hebben om van alle trappen afgegooid te worden, en zelfs nog dieper moesten worden weggegooid dan op de straat, ja zo diep dat zij op de bodem van de hel terechtkwamen. ‘Het is een wonder van Gods geduld dat het nog niet gebeurd is, en een nog groter wonder dat het door Zijn genade niet gebeuren zal.’

Daar zij hun wens verkrijgen besluit met het vermelden van het feit dat Overduin in 1964 om gezondheidsredenen met vervroegd emeritaat ging. Hij kreeg toen meer gelegenheid om boeken en artikelen te schrijven. Het was al in de jaren vijftig van de vorige eeuw begonnen, maar in de jaren zestig werd steeds meer duidelijk dat de Gereformeerde Kerken bezig waren weg te groeien van de gereformeerde belijdenis. De ontwikkelingen in zijn kerk grepen hem in toenemende mate aan.

Overduin schreef: ‘We moeten niet vergeten dat Christus – hoewel Hij de hele wereld op het oog heeft – altijd begint met het slaan van een bruggenhoofd in het hart van de mens. Dat hij of zij wedergeboren wordt. Dat is vóór alles noodzakelijk.’ Nu, dat is een aansporing die wij allen ter harte moeten nemen. Dat geldt zeker voor kerken binnen de huidige gereformeerde gezindte. Als de noodzaak van persoonlijke wedergeboorte wordt ontkend en iedereen die gedoopt is de indruk krijgt dat hij zich op de smalle weg bevindt, dan wordt genade vanzelfsprekend en dat betekent dat genade nog nooit genade is geworden. We mogen ook weten dat God Zelf Zijn Kerk in stand houdt. Telkens weer leert Hij mensen: ‘O God, wees mij de zondaar genadig’ en gaf Hij al met het roepen de uitkomst. Dat gebeurt ook nog in onze tijd. Laten we smeken dat God, Die zo krachtig werkte in vorige generaties, dat ook nu blijft doen.

A. Bel, Daar zij hun wens verkrijgen. Verhalen uit vroeger jaren (Barneveld: Gebr. Koster, 2026), hardcover 145 pp., €16,90 (ISBN: 9789071420009)

Geef een reactie